Η Μόσχα επιχειρεί να μετατρέψει τις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία σε μια ευρύτερη συμφωνία για την ασφάλεια της Ευρώπης. Οι ΗΠΑ εξετάζουν το ενδεχόμενο, ενώ οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιδρούν σε οποιαδήποτε αναδιαμόρφωση των ισορροπιών χωρίς τη συμμετοχή τους.
Μια νέα γεωπολιτική διαπραγμάτευση, που θα μπορούσε να επηρεάσει το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας για τις επόμενες δεκαετίες, επιχειρεί να ανοίξει ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Η Ρωσία επιδιώκει να διευρύνει τις συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, θέτοντας στο τραπέζι το ενδεχόμενο μιας συνολικής συμφωνίας με τη Δύση για τις ισορροπίες ισχύος στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα των Reuters, Axios και Euronews, η Μόσχα επαναφέρει παλαιότερες απαιτήσεις για περιορισμό της επέκτασης του ΝΑΤΟ και αναθεώρηση της στρατιωτικής παρουσίας της Συμμαχίας στην Ανατολική Ευρώπη.
Η αναφορά στη Γιάλτα του 1945
Το στίγμα των ρωσικών επιδιώξεων έδωσε ο επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας της Μόσχας, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, ο οποίος στις 11 Νοεμβρίου μίλησε για την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου συστήματος ευρωπαϊκής ασφάλειας, παραπέμποντας στις ιστορικές διασκέψεις της Γιάλτας και του Πότσνταμ.
Οι συγκεκριμένες διασκέψεις, το 1945, καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό τις μεταπολεμικές ισορροπίες μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων και επηρέασαν τη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής τάξης πραγμάτων.
Η αναφορά αυτή δεν θεωρείται τυχαία. Η Μόσχα επιδιώκει μια συμφωνία που δεν θα περιορίζεται στα ουκρανικά σύνορα, αλλά θα περιλαμβάνει ευρύτερες δεσμεύσεις για τη στρατιωτική παρουσία και τις δυνατότητες επέκτασης του ΝΑΤΟ.
Οι ΗΠΑ ζητούν νέα πρόταση από τη Ρωσία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει αποκάλυψη του αμερικανικού Axios, σύμφωνα με την οποία η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ ζήτησε από τη Μόσχα να παρουσιάσει συγκεκριμένη πρόταση για μια μελλοντική συμφωνία ασφάλειας με την Ευρώπη.
Η αμερικανική πρωτοβουλία περιλαμβάνει την απαίτηση να προσδιορίσει και η Ρωσία τα μέτρα που θα μπορούσε να λάβει για τη μείωση της έντασης και την αποτροπή νέων συγκρούσεων.
Οι απεσταλμένοι του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, έχουν αναλάβει κεντρικό ρόλο στις επαφές με τη Μόσχα και το Κίεβο.
Η Ουάσιγκτον φαίνεται διατεθειμένη να εξετάσει παράλληλα την ειρηνευτική συμφωνία για την Ουκρανία και ένα ευρύτερο πλαίσιο ευρωπαϊκής ασφάλειας. Ωστόσο, σύμφωνα με τις αμερικανικές διαρροές, οποιαδήποτε τελική συμφωνία θα προϋποθέτει τη συναίνεση των Ευρωπαίων και της Ουκρανίας.
Αντιδρά η Ευρώπη: «Καμία απόφαση για εμάς χωρίς εμάς»
Οι ρωσικές επιδιώξεις προκαλούν έντονο προβληματισμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί να υπάρξει συζήτηση για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία, ούτε για την Ευρώπη χωρίς τη συμμετοχή των Ευρωπαίων.
Από την πλευρά της, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε ότι η Μόσχα επιχειρεί να μετατοπίσει τη συζήτηση από τον τερματισμό του πολέμου στην αναδιαμόρφωση του ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλειας.
Στη σύνοδο του Δουβλίνου, στις 13 Νοεμβρίου, συμφωνήθηκε ότι στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις η Ευρώπη θα εκπροσωπείται από τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Βρετανία, την Ιταλία και την Πολωνία, μαζί με εκπροσώπους των ευρωπαϊκών θεσμών, ενώ αναμένεται συμμετοχή και του ΝΑΤΟ.
Η Ρωσία, πάντως, δεν έχει δεσμευτεί ανεπιφύλακτα ότι θα αποδεχθεί τη συμμετοχή των Ευρωπαίων στις συνομιλίες.
Το πραγματικό διακύβευμα
Πίσω από τις διπλωματικές κινήσεις βρίσκεται ένα πολύ ευρύτερο ζήτημα: ποιος θα καθορίσει τους κανόνες ασφάλειας στην Ευρώπη μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η Ρωσία επιδιώκει να εξασφαλίσει δεσμεύσεις που θα περιορίζουν τη στρατιωτική επιρροή του ΝΑΤΟ κοντά στα σύνορά της. Αντίθετα, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι κάθε χώρα πρέπει να διατηρεί το δικαίωμα να επιλέγει τις συμμαχίες της και απορρίπτουν την επιστροφή σε ένα σύστημα σφαιρών επιρροής.
Προς το παρόν, δεν υπάρχει καμία συμφωνία για μια νέα «Γιάλτα», ούτε κοινά αποδεκτό πλαίσιο διαπραγματεύσεων για την αναμόρφωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Ωστόσο, η προσπάθεια της Μόσχας να μεταφέρει τη συζήτηση από το ουκρανικό μέτωπο στο μέλλον ολόκληρης της Ευρώπης δείχνει ότι οι διπλωματικές διεργασίες έχουν αποκτήσει διαστάσεις πολύ μεγαλύτερες από εκείνες μιας συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός.
