Το πρόσφατο περιστατικό με τη νεαρή φώκια που εντοπίστηκε στο νησί των Λειψών και μεταφέρθηκε στο Αττικό Ζωολογικό Πάρκο, έπειτα από πολύωρη μετακίνηση (αρχικά με φουσκωτό σκάφος έως τη Λέρο, με την πολύτιμη συνδρομή κτηνιάτρου από τη Λέρο, και στη συνέχεια με επιβατηγό πλοίο έως τον Πειραιά και οδικώς στο Αττικό Πάρκο όπου είναι εγκατεστημένο το Κέντρο Περίθαλψης Φώκιας), επαναφέρει στο προσκήνιο σοβαρά ερωτήματα σχετικά με το πλαίσιο και τις υποδομές περίθαλψης θαλάσσιων ειδών στην Ελλάδα.
Η τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών από πλευράς μας, δεν συνεπάγεται ότι συμφωνούμε με την κατάσταση που εξακολουθεί να διαιωνίζεται στην Ελλάδα, σε ό,τι αφορά την περίθαλψη των θαλάσσιων ειδών
Στο συγκεκριμένο περιστατικό ανταποκρίθηκαν άμεσα στο πεδίο ερευνητές του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας Αρχιπέλαγος, έπειτα από ενημέρωση από κατοίκους των Λειψών. Ακολουθώντας την ισχύουσα διαδικασία, ενημέρωσαν στη συνέχεια τη MOm και φρόντισαν για τη μεταφορά της νεαρής φώκιας. Αυτό έγινε παρά το γεγονός ότι, κατά την εκτίμησή μας και σύμφωνα με τη διεθνή εμπειρία, θα έπρεπε να είχε δοθεί περισσότερος χρόνος ώστε να καταστεί δυνατή η πιθανή επανενωση της με τη μητέρα της, με την προϋπόθεση ότι θα προσφέρονταν πρώτες βοήθειες και η κατάλληλη φροντίδα στο πεδίο. Επισημαίνεται παρατηρήθηκαν ενήλικες φώκιες στην περιοχή, τόσο από ερευνητές του Ινστιτούτου Αρχιπέλαγος, όσο και από κατοίκους του νησιού.
Η τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών από πλευράς μας, ωστόσο, δεν συνεπάγεται ότι συμφωνούμε με την κατάσταση που εξακολουθεί να διαιωνίζεται στην Ελλάδα, σε ό,τι αφορά την περίθαλψη των θαλάσσιων ειδών.
Με αφορμή το περιστατικό αυτό, πολλά είναι τα ερωτήματα που προκύπτουν:
- Γιατί τα άγρια ζώα (θαλάσσια ή χερσαία) που χρήζουν περίθαλψης θεωρείται φυσιολογικό και αποδεκτό να υποβάλλονται σε πολύωρα και τρομακτικά για αυτά ταξίδια με το έντονο στρές που προκαλεί η μετάβαση από το φυσικό περιβάλλον σε ένα κουτί, σε χώρους με έντονη ανθρώπινη όχληση, για την εξυπηρέτηση αυτών που προσφέρουν περίθαλψη; Στις περισσότερες περιπτώσεις ταξιδεύουν ασυνόδευτα σε επιβατηγά πλοία ή οχήματα, ή ακόμη και σε πορτμπαγκάζ αυτοκινήτων, διασχίζοντας τη χώρα προκειμένου να καταλήξουν στην Αθήνα, ή ακόμα χειρότερα σε ένα ζωολογικό κήπο. Όταν υπάρχει η δυνατότητα ακόμα και βασικής επιτόπιας περίθαλψης, οι πιθανότητες επιβίωσης και επιτυχούς απελευθέρωσης/επανένταξης αυξάνονται δραστικά.
- Γιατί είναι ακόμα αποδεκτό έπειτα από δεκαετίες όπου ελάχιστα έχουν αλλάξει προς το καλύτερο στον τομέα αυτό, ότι η περίθαλψη των άγριων ζώων μπορεί γίνεται από την Αθήνα – μακριά από το φυσικό περιβάλλον όπου αυτά ζουν, όπως βολεύει μία μικρή ομάδα ανθρώπων που αυτοανακηρύχθηκαν ως οι μοναδικοί ειδικοί στην Ελλάδα; Επί πολλά χρόνια λειτουργούν ως σύμβουλοι των σχετικών κρατικών αρχών, δημιουργώντας μάλιστα εμπόδια σε όποια δομή προσπαθεί να να λειτουργήσει και να προσφέρει περίθαλψη σε άγρια ζώα εκτός Αθηνών.
- Γιατί το Πανελλήνιο Κέντρο Περίθαλψης και Επανένταξης της φώκιας δεν λειτούργησε ποτέ στην Αλόννησο, όπου κατασκευάστηκε με δημόσια δαπάνη άνω του 1,5 εκατομμυρίου ευρώ; Εγκαταλείφθηκε αμέσως μετά την κατασκευή του και αφέθηκε να μετατραπεί κυριολεκτικά σε στάβλο(!), ενώ ως μοναδική λύση περίθαλψης προτάθηκε το αμφιβόλων υποδομών κέντρο περίθαλψης εντός του Αττικού Ζωολογικού Πάρκου, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην ηθική αποδοχή των πολιτών/πελατών του Αττικού Πάρκου, που κερδοσκοπεί εις βάρος των άγριων ζώων που εκθέτει.
Αξιοσημείωτο είναι ότι πρόσφατα διεξήχθη αυτοψία στο Κέντρο Περίθαλψης Μεσογειακής Φώκιας, το οποίο βρίσκεται εντός του Αττικού Πάρκου, στα πλαίσια ποινικής δικογραφίας που έχει ξεκινήσει αυτεπάγγελτα η Εισαγγελία Περιβάλλοντος, αναφορικά με τις συνθήκες περίθαλψης, με παρουσία μελών του Ινστιτούτου Αρχιπέλαγος όπως ζητήθηκε. Άξιο αναφοράς είναι ότι το Κέντρο Περίθαλψης Μεσογειακής Φώκιας εντός του Αττικού Ζωολογικού Πάρκου είναι ότι:
- Βρίσκεται σε μόλις δύο κοντέινερ, μέσα σε έναν χώρο επίδειξης και ψυχαγωγίας, περιβαλλόμενο από εγκλωβισμένα και ταλαιπωρημένα ζώα (ελέφαντες, καμηλοπαρδάλεις, κλπ), οσμές περιττωμάτων και ηχορύπανση από το πλήθος επισκεπτών – πολλοί εκ των οποίων μάλιστα καθοδηγούνται να βλέπουν μέσα από οπές του container τις υπό περίθαλψη φώκιες. Ας θυμίσουμε ότι στο Αττικό Πάρκο εκθέτονται δελφίνια και φώκιες που διαβιούν σε απαράδεκτες συνθήκες μέσα σε τσιμεντένιες δεξαμενές με χλωριωμένο νερό.
- Υπάρχει ξεκάθαρη σύγκρουση καθηκόντων, εφόσον η πρόεδρος και μέλος της επιτροπής στην οποία το Υπουργείο Περιβάλλοντος έχει αναθέσει τις αδειοδοτήσεις των κέντρων περίθαλψης (και του συγκεκριμένου) έχει διατελέσει επί χρόνια και επιστημονική υπεύθυνη του ίδιου κέντρου, ενώ είναι και συνεργάτης του Αττικού Πάρκου. Παράλληλα η ίδια επιτροπή επί χρόνια κάνει ότι μπορεί για να καθυστερήσει τη διαδικασία αδειοδότησης του Καταφυγίου Θαλάσσιας Ζωής Αιγαίου στους Λειψούς, παίρνοντας ακόμα και επίσημη θέση εναντίον του.
Το Καταφύγιο Θαλάσσιας Ζωής Αιγαίου στους Λειψούς έπειτα από 7+ χρόνια διαδικασιών και ατελείωτων καθυστερήσεων, έλαβε την πρώτη άδεια λειτουργίας, το οποίο σημαίνει ότι πλέον είναι καθ΄όλα νόμιμο. Όμως αυτή η πρώτη άδεια περιορίζεται στην περίθαλψη των θαλάσσιων χελωνών, προσδίδοντας πάλι καθυστέρηση για τον ουσιαστικό στόχο – που είναι και ο πιο δύσκολος – δηλαδή να μπορεί να προσφέρει περίθαλψη σε θαλάσσια θηλαστικά, κάτι για το οποίο εκκρεμεί επέκταση της άδειας λειτουργίας. Το Κέντρο Περίθαλψης δεν είναι έτοιμο μόνο από πλευράς υποδομών, διαθέτει και μία διεθνή ομάδα από τους πλέον έμπειρους στην περίθαλψη θαλάσσιων ειδών. Αυτοί είναι ανοιχτοί σε συνεργασία με όσους μοιράζονται τον κοινό στόχο να υπάρχει συνεχής βελτίωση της περίθαλψης που προσφέρεται στην Ελλάδα, και ταυτόχρονα να προετοιμαστεί μία νέα γενιά κτηνιάτρων που θα διαθέτει μία νέα προσέγγιση με γνώμονα την ευζωία των υπό περίθαλψη ζώων. Αυτό το δύσκολο εγχείρημα έγινε κυρίως για να μπορεί να προσφέρει περίθαλψη στα δελφινια και τα κητώδη γενικότερα, τα οποία ελλείψει της απαραίτητης υποδομής στην Ελλάδα, συνεχίζουν επαναπροωθούνται στο ανοιχτό πέλαγος, χωρίς ποτέ να επιβιώνουν από αυτές τις επαναπροωθήσεις, οι οποίες όμως συχνά βαφτίζονται ως “επιτυχής παρέμβαση”. Σε αυτό το μεγάλο και σοβαρό ζήτημα θα επανέλθουμε σύντομα.
Από πλευράς του Ινστιτούτου Αρχιπέλαγος, οφείλουμε να αναφέρουμε ότι η βασική προτεραιότητά και σκοπός μας είναι η προστασία και η ευζωία των άγριων ζώων. Πέρα από οποιεσδήποτε διαφορές, ή διαφωνίες παραμένουμε πάντα ανοιχτοί σε κάθε συνεργασία που μπορεί να συμβάλλει στην επίλυση των ουσιαστικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η περίθαλψη των άγριων ζώων, και ιδίως των θαλάσσιων ειδών.
Όμως δεν μπορούμε να αποδεχθούμε τη διαιώνιση αυτής της κατάστασης που παραπέμπει άλλες εποχές και τελικά θέτει σε κίνδυνο σπάνια είδη, συχνά καταλήγει σε θνησιμότητα, ιδίως στα δελφίνια στα οποία δεν μπορεί να προσφερθεί περίθαλψη χωρίς κατάλληλες υποδομές, όπως αυτές που έχουν δημιουργηθεί στους Λειψούς. Είναι καιρός να συνειδητοποιήσουμε τη μεγάλη ευθύνη που μοιραζόμαστε όλοι σε αυτή τη χώρα για την προστασία της μοναδικής βιοποικιλότητας που ακόμα καταφέρνει να επιβιώνει στην Ελλάδα.
Για το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας Αρχιπέλαγος
Θοδωρής Τσιμπίδης t.tsimpidis@archipelago.gr
