Σταμάτης Καρδάσης: «Το μεγάλο στοίχημα είναι να κρατήσουμε τους γιατρούς στο νησί»

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο διοικητής του Φορέα μιλά για την υφιστάμενη κατάσταση, τις προσλήψεις που βρίσκονται σε εξέλιξη, τα έργα αναβάθμισης και τις αλλαγές που απαιτούνται ώστε η υγειονομική περίθαλψη στα νησιά να αποκτήσει μεγαλύτερη σταθερότητα και ασφάλεια, σύμφωνα και με τις δεσμεύσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη που προσφάτως βρέθηκε στο νησί.

Αναλυτικά η συνέντευξη:

• Ποια είναι η πραγματική εικόνα του Νοσοκομείου Λέρου αυτή τη στιγμή; Πώς απαντάτε σε όσους λένε ότι δεν αρκούν τα εγκαίνια και οι εξαγγελίες, όταν υπάρχουν ακόμη σοβαρά λειτουργικά κενά;

Το Κρατικό Θεραπευτήριο – Γενικό Νοσοκομείο – Κέντρο Υγείας Λέρου αποτελεί έναν κρίσιμο υγειονομικό πυλώνα για τη Βόρεια Δωδεκάνησο, καλύπτοντας τις ανάγκες όχι μόνο των περίπου 8.000 μόνιμων κατοίκων της Λέρου, αλλά και των επισκεπτών, των κατοίκων των γειτονικών νησιών, καθώς και των αυξημένων αναγκών που προκύπτουν από τις μεταναστευτικές ροές.

Η πραγματική εικόνα του Φορέα πρέπει να αποτυπώνεται με αντικειμενικότητα και χωρίς υπερβολές. Υπάρχουν πράγματι ανάγκες στελέχωσης, ιδιαίτερα σε συγκεκριμένες ιατρικές ειδικότητες, αλλά και σε νοσηλευτικό και λοιπό προσωπικό. Την ίδια στιγμή, όμως, ο Φορέας λειτουργεί καθημερινά, παρέχει υπηρεσίες υγείας και ανταποκρίνεται στις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας και της ευρύτερης νησιωτικής περιοχής.

Η αξιολόγηση, επομένως, δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στις ελλείψεις. Πρέπει να λαμβάνει υπόψη το σύνολο της λειτουργίας του φορέα: το ανθρώπινο δυναμικό, τις παρεχόμενες υπηρεσίες, τις υποδομές, τον εξοπλισμό, τα έργα που έχουν ολοκληρωθεί και εκείνα που βρίσκονται σε εξέλιξη, αλλά και τον σχεδιασμό για την περαιτέρω ενίσχυση του Φορέα.

Συγκεκριμένα, βρίσκονται σε εξέλιξη σημαντικές διαδικασίες ενίσχυσης του ανθρώπινου δυναμικού. Από την τελευταία προκήρυξη 13 θέσεων μόνιμων ιατρών, οι 8 βρίσκονται σε διαδικασία εξέλιξης.

Επιπλέον, βρίσκεται στην τελική φάση η διαδικασία πρόσληψης επικουρικού ιατρού ειδικότητας Οδοντιατρικής. Ανάλογη προσπάθεια καταβάλλεται και για το νοσηλευτικό και λοιπό προσωπικό. Έχουν προκηρυχθεί από το 2022 έως σήμερα 24 θέσεις νοσηλευτικού και 23 θέσεις λοιπού προσωπικού, ενώ παράλληλα ολοκληρώνεται η διαδικασία κατάρτισης του νέου Μητρώου Επικουρικού Προσωπικού ώστε να προχωρήσουμε στις απαιτούμενες διαδικασίες για την κάλυψη αναγκών, κυρίως στο Ακτινοδιαγνωστικό Εργαστήριο, στα Μαγειρεία και στο Τμήμα Επιστασίας και εξελίσσονται οι διαδικασίες μέσω ΑΣΕΠ για την πλήρωση τακτικών θέσεων. Ταυτόχρονα έχει ήδη υποβληθεί αίτημα προς την Δ.Υ.Πα. για ένταξη του Φορέα μας στο πρόγραμμα απασχόλησης ανέργων 55 ετών +.

Παράλληλα, η Διοίκηση έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην αναβάθμιση των υποδομών και του εξοπλισμού. Στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ολοκληρώθηκε η ανακατασκευή του Τμήματος Επειγόντων Περιστατικών και των Νοσηλευτικών Μονάδων. Μέσω του ΕΣΠΑ 2021–2027 υλοποιείται ένα σημαντικό επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 7,15 εκατ. ευρώ, το οποίο περιλαμβάνει την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιριακών εγκαταστάσεων, προϋπολογισμού 6,03 εκατ. ευρώ, καθώς και την αναβάθμιση των συστημάτων πυροπροστασίας, προϋπολογισμού 728.000€. Σημαντικές είναι επίσης οι παρεμβάσεις που συνδέονται με την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση και τη διαχείριση των αναγκών του μεταναστευτικού πληθυσμού, με την υλοποίηση προγράμματος Διαπολιτισμικής Μεσολάβησης ύψους 419.000€ μέσω του ΕΚΤ.

Επομένως, δεν θα έλεγα ότι πρέπει να μιλάμε απλώς για «εγκαίνια και εξαγγελίες». Μιλάμε για μια συνεχιζόμενη διαδικασία ουσιαστικής αναβάθμισης του Φορέα, στην οποία η στελέχωση αποτελεί βασική και διαρκή προτεραιότητα.

• Ποιες είναι οι ειδικότητες στις οποίες υπάρχει το μεγαλύτερο πρόβλημα κι αν υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την κάλυψη των κενών;

Οι μεγαλύτερες ανάγκες σε επίπεδο ιατρικών ειδικοτήτων εντοπίζονται σήμερα στην Καρδιολογία και τη Νευρολογία, αλλά και Δερματολογία, Οφθαλμολογία, ΤΕΠ Χειρουργικής, ΩΡΛ, όπου δεν υπηρετεί ιατρός. Παράλληλα, ανάγκες υπάρχουν και σε ειδικότητες που καλύπτονται από έναν μόνο ιατρό, όπως η Ακτινοδιαγνωστική, η Ιατρική Βιοπαθολογία, η Νεφρολογία, η Οδοντιατρική και η Παιδιατρική.

Για τις συγκεκριμένες ανάγκες έχουν δρομολογηθεί οι προβλεπόμενες διαδικασίες στελέχωσης. Η τελευταία προκήρυξη μόνιμων ιατρών αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της σταθερής ενίσχυσης του Φορέα.

Ωστόσο, θεωρώ σημαντικό να είμαστε απολύτως ειλικρινείς ως προς τα χρονοδιαγράμματα. Η Διοίκηση μπορεί να παρακολουθεί, να υποστηρίζει και να επιταχύνει, στο μέτρο των αρμοδιοτήτων της, τις σχετικές διαδικασίες, η ολοκλήρωση των οποίων όμως εξαρτάται από το προβλεπόμενο θεσμικό και υπηρεσιακό πλαίσιο.

Για τον λόγο αυτό δεν θα ήταν υπεύθυνο να δοθεί μια αυθαίρετη ημερομηνία. Αυτό που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα είναι ότι οι διαδικασίες έχουν ξεκινήσει, βρίσκονται σε εξέλιξη και η κάλυψη των κρίσιμων ειδικοτήτων αποτελεί βασική προτεραιότητα της Διοίκησης.

• Τα σημερινά οικονομικά και άλλα κίνητρα είναι αρκετά για να προσελκύσουν γιατρούς σε ένα απομακρυσμένο νησί όπως η Λέρος ή χρειάζεται η θέσπιση πλέον ειδικών ουσιαστικών κινήτρωνγια τους γιατρούς που επιλέγουν να υπηρετήσουν στη Λέρο;

Η εμπειρία των τελευταίων ετών αποδεικνύει ότι η προσέλκυση και, κυρίως, η παραμονή εξειδικευμένου υγειονομικού προσωπικού στις νησιωτικές περιοχές αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση.

Τα στοιχεία των προκηρύξεων είναι χαρακτηριστικά. Κατά την περίοδο από τον Ιούνιο του 2023 έως τον Ιούνιο του 2026, από τις 15 θέσεις ιατρών που προκηρύχθηκαν για τον φορέα μας, οι 11 απέβησαν άγονες.Το γεγονός αυτό δείχνει ότι, παρά τα υφιστάμενα κίνητρα, απαιτείται μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση στο ζήτημα της νησιωτικότητας ως ιδιαίτερης παραμέτρου άσκησης του ιατρικού και γενικότερα του υγειονομικού επαγγέλματος.

Η απόσταση από τα μεγάλα αστικά κέντρα, οι αυξημένες ανάγκες εφημεριών, το κόστος και οι δυσκολίες μετακίνησης, η στέγαση, αλλά και οι οικογενειακές υποχρεώσεις επηρεάζουν καθοριστικά την απόφαση ενός επαγγελματία υγείας να επιλέξει μια απομακρυσμένη νησιωτική περιοχή.

Κατά την άποψή μου, επομένως, απαιτείται ένα σταθερό και μακροπρόθεσμο πλαίσιο κινήτρων για τις απομακρυσμένες νησιωτικές περιοχές. Τα κίνητρα αυτά δεν θα πρέπει να περιορίζονται μόνο στην οικονομική ενίσχυση. Θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την περαιτέρω αναπροσαρμογή των κινήτρων για τις άγονες και προβληματικές περιοχές, όπως είναι οι φορολογικές ελαφρύνσεις, την εξασφάλιση αξιοπρεπούς και οικονομικά προσιτής στέγασης, διευκολύνσεις στις μετακινήσεις, μέτρα οικογενειακής υποστήριξης και δυνατότητες επαγγελματικής και επιστημονικής εξέλιξης.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ήδη αγαστή και εποικοδομητική συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους υπόλοιπους Συλλογικούς Φορείς και θεσμικούς παράγοντες του νησιού για την εξασφάλιση στέγης στο ιατρικό προσωπικό. Χρειάζεται όμως να θεσπιστούν και κίνητρα που να συνδέονται με τη μελλοντική επαγγελματική εξέλιξη του προσωπικού.

• Πόσες αεροδιακομιδές πραγματοποιούνται κατά μέσο όρο και για ποιες κατηγορίες περιστατικών και πόσο συχνά;

Η διακομιδή ασθενών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της λειτουργίας του συστήματος υγείας στα νησιά. Είναι σημαντικό, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι η αεροδιακομιδή δεν αποτελεί κατ’ ανάγκη ένδειξη αδυναμίας του τοπικού Φορέα. Υπάρχουν περιστατικά τα οποία, ανεξάρτητα από το επίπεδο στελέχωσης μιας νησιωτικής μονάδας, απαιτούν εξειδικευμένη αντιμετώπιση σε τριτοβάθμιο νοσοκομείο ή σε μονάδα που διαθέτει συγκεκριμένη τεχνογνωσία, υποδομή και εξοπλισμό. Η ανάγκη διακομιδής αξιολογείται από τους θεράποντες ιατρούς με βάση την κλινική κατάσταση του ασθενούς και τις δυνατότητες ασφαλούς αντιμετώπισης του περιστατικού σε τοπικό επίπεδο.

Ως προς τον ακριβή μέσο ετήσιο αριθμό αεροδιακομιδών, δεν θα ήταν υπεύθυνο να αναφερθεί συγκεκριμένος αριθμός χωρίς προηγούμενη άντληση και διασταύρωση των επίσημων στοιχείων. Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι για τη νησιωτική Ελλάδα η ύπαρξη ενός άμεσου, αξιόπιστου και αποτελεσματικού μηχανισμού διακομιδών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ασφάλεια των ασθενών.

Παράλληλα, στόχος μας είναι να ενισχύουμε διαρκώς τις δυνατότητες του Φορέα, ώστε κάθε περιστατικό που μπορεί να αντιμετωπιστεί με ασφάλεια σε τοπικό επίπεδο να αντιμετωπίζεται στη Λέρο. Όταν, όμως, απαιτείται ανώτερο επίπεδο φροντίδας, η διακομιδή πρέπει να ενεργοποιείται άμεσα και χωρίς καθυστερήσεις.

Η ανάγκη διακομιδών παρουσιάζει, όπως είναι φυσικό, εποχική διακύμανση και αυξάνεται κατά τους θερινούς μήνες, όταν ο πληθυσμός της περιοχής πολλαπλασιάζεται.

• Υπάρχουν σήμερα κενές εφημερίες ή εφημερίες που καλύπτονται με μετακινήσεις γιατρών από άλλες περιοχές;

Το πρόγραμμα εφημεριών αποτελεί αντικείμενο συνεχούς επιχειρησιακού σχεδιασμού, με βάση το διαθέσιμο ιατρικό δυναμικό, τις ανάγκες των Τμημάτων και το ισχύον θεσμικό πλαίσιο. Όταν η διαθέσιμη στελέχωση δεν επαρκεί για την πλήρη κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών, αξιοποιούνται, όπου είναι δυνατόν, οι προβλεπόμενες δυνατότητες μετακίνησης ιατρών ή άλλες θεσμικά προβλεπόμενες λύσεις.

Ωστόσο, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η εξεύρεση διαθέσιμου προσωπικού από άλλους φορείς δεν είναι πάντα εύκολη. Υπάρχουν διοικητικές και υπηρεσιακές διαδικασίες που πρέπει να ολοκληρωθούν για την έγκριση των μετακινήσεων από τους φορείς προέλευσης

Με τον συντονισμό της 2ης Υγειονομικής Περιφέρειας και χάρη στην προσπάθεια του υπηρετούντος προσωπικού, καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε το πρόγραμμα εφημεριών να καλύπτεται με ασφάλεια και χωρίς να διαταράσσεται η λειτουργία των Τμημάτων.

Όμως, η στρατηγική επιλογή της Διοίκησης δεν μπορεί να είναι η διαρκής εξάρτηση από προσωρινές λύσεις. Η προτεραιότητα είναι η μόνιμη ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού και η δημιουργία σταθερών συνθηκών λειτουργίας.

Καθοριστική είναι, σαφώς η συμβολή των ιατρών όλων των Τομέων – Παθολογικού, Χειρουργικού, Εργαστηριακού, Ψυχιατρικού, του Τμήματος Επειγόντων Περιστατικών και των Τακτικών Εξωτερικών Ιατρείων του Κέντρου Υγείας οι οποίοι στηρίζουν καθημερινά τη λειτουργία του Φορέα και τη συνέχεια της παρεχόμενης φροντίδας.

• Πότε θα μπορούμε να πούμε ότι το Νοσοκομείο Λέρου έχει πραγματικά στελεχωθεί και μπορεί να παρέχει στους κατοίκους τις υπηρεσίες που δικαιούνται, χωρίς να εξαρτάται από συνεχείς μετακινήσεις προσωπικού και αεροδιακομιδές;

Η πλήρης και σταθερή κάλυψη των αναγκών σε ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί διαρκή επιχειρησιακό και διοικητικό στόχο. Δεν θεωρώ ότι μπορεί να προσδιοριστεί υπεύθυνα μια συγκεκριμένη ημερομηνία ως «ημέρα πλήρους στελέχωσης».

Η επάρκεια ενός Φορέα δεν κρίνεται μόνο από τον αριθμό των θέσεων που έχουν προκηρυχθεί ή καλυφθεί, αλλά από τη δυνατότητα να λειτουργούν σταθερά και με ασφάλεια όλα τα κρίσιμα Τμήματα και οι υπηρεσίες του. Για τον λόγο αυτό, η προσπάθειά μας κινείται σε τρεις βασικούς άξονες:

1.) την πλήρωση των οργανικών θέσεων στις κρίσιμες ιατρικές ειδικότητες και τις αντίστοιχες του λοιπού προσωπικού, ώστε να περιοριστεί στο ελάχιστο η ανάγκη έκτακτων μετακινήσεων.

2.) την ολοκλήρωση των κτιριακών και τεχνολογικών αναβαθμίσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στα έργα ενεργειακής αναβάθμισης και πυροπροστασίας που υλοποιούνται μέσω του ΕΣΠΑ.

3.) τη θεσμική και λειτουργική αναπροσαρμογή των υπηρεσιών που προκύπτουν από την εφαρμογή της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης και του νέου θεσμικού πλαισίου.

Ο στόχος δεν είναι απλώς να καλυφθούν κάποιες κενές θέσεις. Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα σταθερό, σύγχρονο και ανθεκτικό σύστημα υγειονομικής φροντίδας, προσαρμοσμένο στις πραγματικές ανάγκες της νησιωτικότητας.

• Αν σας ζητούσαν να καταθέσετε τρεις προτάσεις για την καλύτερη λειτουργία των νοσοκομείων -κέντρων υγείας των νησιών ποια θα προσθέτατε;

Εάν μου ζητούσαν να συνοψίσω σε τρεις βασικές προτεραιότητες τις παρεμβάσεις που χρειάζονται τα νοσοκομεία και τα Κέντρα Υγείας των νησιών, θα ανέφερα τις εξής:

1. Ειδικό θεσμικό πλαίσιο για τη νησιωτικότητα. Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο θεσμικό πλαίσιο που θα λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες γεωγραφικές και κοινωνικές συνθήκες των νησιωτικών περιοχών και δεν θα αντιμετωπίζει όλες τις υγειονομικές μονάδες με οριζόντιο τρόπο. Το πλαίσιο αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει οικονομικά, στεγαστικά, μεταφορικά και κοινωνικά κίνητρα, με στόχο όχι μόνο την προσέλκυση αλλά και την παραμονή του ανθρώπινου δυναμικού. Παράλληλα, θα μπορούσε να εξεταστεί η ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών παροχής υπηρεσιών υγείας, όπως οι πλωτές κινητές μονάδες, όπου αυτό είναι επιχειρησιακά και επιστημονικά εφικτό.

2. Σταθερός μηχανισμός στελέχωσης και εφημεριακής κάλυψης. Απαιτείται έγκαιρος και σταθερός σχεδιασμός για τη στελέχωση των νησιωτικών μονάδων, σε συνεργασία με τις Υγειονομικές Περιφέρειες και τους λοιπούς αρμόδιους φορείς. Παράλληλα, θα πρέπει να εξεταστεί η επιτάχυνση των διαδικασιών προσλήψεων στις άγονες και απομακρυσμένες περιοχές, καθώς και η δυνατότητα άμεσης επικουρικής στελέχωσης όταν προκύπτουν έκτακτες ανάγκες.

3. Αξιοποίηση δικτύων τηλεϊατρικής και επιστημονικής διασύνδεσης. Η ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για την ενίσχυση της νησιωτικής υγείας. Η συστηματική διασύνδεση των νησιωτικών μονάδων με Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία και μεγάλες νοσοκομειακές δομές μπορεί να συμβάλει στην παροχή τηλεϊατρικών υπηρεσιών, στη λήψη εξειδικευμένων ιατρικών γνωματεύσεων, στη διαχείριση σύνθετων περιστατικών και στη συνεχή επιστημονική εκπαίδευση του προσωπικού.

Ως Διοίκηση, οφείλουμε να αναγνωρίζουμε με ειλικρίνεια τις αδυναμίες, να αξιοποιούμε κάθε διαθέσιμο θεσμικό εργαλείο και, παράλληλα, να διεκδικούμε από την Πολιτεία τις παρεμβάσεις που απαιτούνται για τη βιώσιμη λειτουργία των νησιωτικών μονάδων υγείας.

Το ζητούμενο δεν είναι να παρουσιάσουμε ένα Νοσοκομείο χωρίς προβλήματα. Το ζητούμενο είναι να διασφαλίσουμε ότι κάθε πρόβλημα καταγράφεται, αντιμετωπίζεται με σχέδιο και αξιολογείται με μοναδικό γνώμονα την ασφάλεια των ασθενών και την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας.

Η προσπάθεια αυτή δεν είναι υπόθεση μόνο της Διοίκησης. Προϋποθέτει τη συνεργασία του Υπουργείου Υγείας, της 2ης Υγειονομικής Περιφέρειας, των εργαζομένων, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και όλων των φορέων που μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της υγειονομικής θωράκισης της περιοχής.