ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΝΗΣΟ ΛΕΡΟ

Προτάσεις για μια μόνιμη και βιώσιμη λύση:

Το πρόβλημα ύδρευσης στην νήσο Λέρο είναι διαχρονικό και τελευταία χρόνια γίνεται ολοένα και πιο έντονο. Πρόκειται για ένα ζήτημα που αφορά όλους τους κατοίκους, την τουριστική ανάπτυξη, την αγροτική δραστηριότητα και γενικότερα το μέλλον του νησιού.  Κατά την άποψη μου, το σημερινό πρόβλημα είναι σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα της σταδιακής και χωρίς μακροχρόνιο σχεδιασμό ανάπτυξης του δικτύου ύδρευσης. Με την επέκταση των οικισμών και την οικοδομική ανάπτυξη του νησιού, δημιουργήθηκε ένα δίκτυο μεγάλου μήκους κι έκτασης, με πολλές διακλαδώσεις, χωρίς όμως να σχεδιαστεί εξαρχής με βάση τις ανάγκες που θα προέκυπταν τις επόμενες δεκαετίες.

Το παλαιό σύστημα ύδρευσης:

Στο παρελθόν, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της ιταλικής κατοχής, είχε δημιουργηθεί ένα διαφορετικό μοντέλο ύδρευσης, το οποίο βασιζόταν στην υδροδότηση κεντρικών οικισμών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Υπήρχε μια υδρομάστευση, μεγάλα πηγάδια και κεντρική δεξαμενή, από την οποία με φυσική ροή τροφοδοτούνταν οι οικισμοί της Λέρου σε Λακκί και Αγ. Μαρίνα. Στις περιοχές εκτός οργανωμένων οικισμών, οι κάτοικοι χρησιμοποιούσαν σε μεγάλο βαθμό τα δικά τους πηγάδια.

Με την μεγάλη ανοικοδόμηση που ξεκίνησε περίπου το 1977 και συνεχίστηκε  μέχρι σήμερα, οι ανάγκες άλλαξαν δραματικά. Οι οικισμοί επεκτάθηκαν, δημιουργήθηκαν νέες κατοικίες και τουριστικές εγκαταστάσεις και η ανάγκη για πόσιμο νερό αυξήθηκε σημαντικά. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθεί σταδιακά ένα εκτεταμένο δίκτυο ύδρευσης, το οποίο μεταφέρει νερό από το βόρειο τμήμα του νησιού προς διάφορες άλλες περιοχές, χωρίς όμως να υπάρχει ένας ενιαίος σχεδιασμός που θα λαμβάνει υπόψη την σημερινή αλλά και την μελλοντική ζήτηση νερού. Παράλληλα η υπεράντληση των πηγαδιών και η δημιουργία πολλών ιδιωτικών γεωτρήσεων, είχε ως αποτέλεσμα σε πολλές περιοχές να υποβαθμιστεί ή να εξαντληθεί ο υδροφόρος ορίζοντας.

Το Φράγμα στο Παρθένι:

Στα μέσα του 1990 αποφασίστηκε η  κατασκευή φράγματος στο βόρειο τμήμα του νησιού, με σκοπό να καλύψει τις ανάγκες ύδρευση αλλά και για αγροτική χρήση. Το έργο χρηματοδοτήθηκε και ξεκίνησε η κατασκευή του το 1998 κι ολοκληρώθηκε το 2002. Το κόστος του έργου ανήλθε στα 2,5 εκατομμύρια ευρώ και ο ταμιευτήρας σχεδιάστηκε για να έχει χωρητικότητα περίπου 785.000 κυβικά μέτρα νερού. Δυστυχώς όμως τα προβλήματα  από την  αστοχία στεγανοποίησης του ταμιευτήρα, είχε ως αποτέλεσμα το φράγμα να μην μπορεί να συγκρατήσει το νερό και ουσιαστικά να μην μπορεί να αξιοποιηθεί για τον σκοπό που είχε σχεδιαστεί.

Η περίοδος της Δ.Ε.Υ.Α.Λέρου:

Στην συνέχεια ιδρύθηκε η Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης Αποχέτευσης  Λέρου, με στόχο την πιο ευέλικτη και αποτελεσματική αντιμετώπιση των προβλημάτων ύδρευσης κι αποχέτευσης που είχαν συσσωρευτεί. Έγιναν προσπάθειες για την βελτίωση και την συντήρηση των υφιστάμενων υποδομών, ενώ κρίθηκε απαραίτητη και η αποκατάσταση του φράγματος στο Παρθένι, λόγω των προβλημάτων που παρουσίαζε, με επιπλέον χρηματοδότηση από το Υπουργείο Γεωργίας.

Παράλληλα η Δ.Ε.Υ.Α.Λέρου ξεκίνησε την λειτουργία της πρώτης μονάδας αφαλάτωσης, στην πίσω πλευρά του Ψυχιατρείου Λεπίδων, με σκοπό να δίνει πόσιμο νερό στην ευρύτερη περιοχή. Ωστόσο η λειτουργίας της αφαλάτωσης ήταν ήταν ιδιαίτερα δαπανηρή, τόσο ως προς την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, όσο και ως προς το κόστος συντήρησης. Επίσης μεγάλα πρόβλημα υπήρχαν και στο αποχετευτικό δίκτυο, στα αντλιοστάσια  και στην λειτουργία του βιολογικού καθαρισμού, με αποτέλεσμα το συνολικό λειτουργικό κόστος της Δημοτικής επιχείρησης να αυξάνεται σημαντικά.

Όλα αυτά έπαιξαν σοβαρό παράγοντα ώστε μετά από χρόνια η Δημοτική Επιχείρηση να παρουσιάζει αρνητικό οικονομικό ισοζύγιο, καθώς  τα έξοδα ήταν σημαντικά υψηλότερα από τα έσοδα της. Αυτό αποτέλεσε έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η λειτουργία της Δημοτικής Επιχείρησης σταμάτησε και οι αρμοδιότητες επανήλθαν στον Δήμο Λέρου.

Η σημερινή κατάσταση

Σήμερα στο δήμος Λέρου  λειτουργούν (2) δύο μονάδες  αφαλάτωσης στην περιοχή των Λεπίδων και λειτουργούν για περισσότερο από μία δεκαετία. Η συνολική παραγωγική τους δυνατότητα μπορεί να φτάσει περίπου τα 2.000 κυβικά μέτρα νερού ημερησίως, ενώ η πραγματική διαθέσιμη ποσότητα μπορεί να είναι χαμηλότερη, ανάλλογα με τις συνθήκες λειτουργίας και την συντήρησης. Το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για την λειτουργία των δύο μονάδων υπολογίζεται περίπου σε 1.000.000 – 1.100.000  ευρώ ετησίως, ενώ το κόστος συντήρησης υπολογίζεται περίπου στις 400.000 ευρώ.

Με απλά λόγια μιλάμε για μια συνολική δαπάνη που μπορεί να ξεπερνά το 1.500.000 ευρώ τον χρόνο, προκειμένου να παραχθούν περίπου 1.800 – 2.000 κυβικά μέτρα νερού ημερησίως και το σημαντικότερο , ακόμη και με αυτή την μεγάλη οικονομική επιβάρυνση το παραγόμενο νερό δεν επαρκεί να καλύψει ολόκληρο το νησί.

Οι πραγματικές ανάγκες ύδρευσης της Λέρου τους οκτώ (8) μήνες του έτους εκτιμάται ότι ανέρχονται περίπου στα 2.000 – 2.500 κυβικά μέτρα ημερησίως, ενώ κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, λόγω αύξησης του πληθυσμού, του τουρισμού, η ημερήσια ζήτηση μπορεί να ξεπεράσει τα 4.500 κυβικά μέτρα. Επομένως υπάρχει ένα πολύ σημαντικό κενό μεταξύ της παραγωγικής δυνατότητας των αφαλατώσεων και των πραγματικών αναγκών του νησιού σε νερό.

Το οικονομικό πρόβλημα.

Εάν εξετάσουμε τα οικονομικά στοιχεία του Δήμου που αφορούν την ύδρευση και αποχέτευση, σύμφωνα με τα στοιχεία του προϋπολογισμού, τα βεβαιωθέντα έσοδα ανέρχονται περίπου στο 1.200.000 ευρώ, ενώ τα πραγματικά εισπραχθέντα έσοδα δεν ξεπερνούν περίπου τις 750.000 ευρώ. Δημιουργείται έτσι ένα σημαντικό οικονομικό έλλειμμα. Από την μια πλευρά υπάρχει δυσκολία είσπραξης των εσόδων από τιμολόγια ύδρευσης – αποχέτευσης και από την άλλη υπάρχει ένα ιδιαίτερα υψηλό κόστος παραγωγής και μεταφοράς του νερού στους πολίτες.

Δεν μπορεί όμως η λύση να είναι η αύξηση της τιμής του νερού για να καλυφθεί το κόστος λειτουργίας, κι από 0,50 λεπτά ανά κυβικό μέτρο να φθάσει στο 2,50 ευρώ, διότι τότε το νερό από βασικό κοινωνικό αγαθό θα γίνει είδος πολυτελείας.

Χρειάζεται λοιπόν να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο παράγουμε και μεταφέρουμε νερό.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΛΥΣΗ.

Α) Η αποκατάσταση κι η λειτουργία του φράγματος στο Παρθένι, κατά την προσωπική μου άποψη είναι η πρώτη και σημαντικότερη λύση και θα πρέπει να εξεταστεί άμεσα και σοβαρά η πλήρη αποκατάσταση του. Υπάρχουν ήδη σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα πληροφορίες, περίπου 2.000.000 ευρώ από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Εφόσον η υπάρχουσα χρηματοδότηση δεν επαρκεί  για την ολοκλήρωση της αποκατάστασης, θα πρέπει να διεκδικηθεί πρόσθετη χρηματοδότηση.

Μια από τις τεχνικές λύσεις που έχουν εξεταστεί είναι η στεγανοποίηση του πυθμένα και του υπεδάφους του ταμιευτήρα με κατάλληλη στεγανωτική μεμβράνη, αφού προηγηθεί πλήρη τεχνική και γεωτεχνική μελέτη.

Το σημαντικότερο είναι ότι στην περιοχή υπάρχει ήδη βασική υποδομή:

  1. Ο αγωγός μεταφοράς νερού από το φράγμα
  2. Η κεντρική δεξαμενή στη Ράχη που είναι συνδεδεμένο το φράγμα
  3. Το ταχυδιυλιστήριο στην περιοχή του φράγματος

Επομένως δεν ξεκινάμε από μηδενική βάση. Η αποκατάσταση του φράγματος θα μπορούσε να αποτελέσει μια πραγματική επένδυση για το μέλλον της Λέρου, προσφέροντας σημαντική ποσότητα νερού και κυρίως μειώνοντας την εξάρτηση του νησιού από τις ακριβές αφαλατώσεις.

Β) Μια δεύτερη λύση είναι η δημιουργία δύο (2)  αφαλατώσεων στο βόρειο τμήμα της Λέρου με την χρήση ΑΠΕ, που θα λειτουργούν παράλληλα κι όχι ανταγωνιστικά με το φράγμα. Θα πρέπει δηλαδή να συνδυαστούν με Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), φωτοβολταϊκά πάρκα όπου τεχνικά και περιβαλλοντικά είναι εφικτό, μηδενίζοντας το κόστος της απαιτούμενης ηλεκτρικής ενέργειας, για την λειτουργία των αφαλατώσεων.     Επίσης η χωροθέτηση των αφαλατώσεων στο βόρειο τμήμα του νησιού θα είχε ένα ακόμη πλεονέκτημα, το νερό θα παράγεται κοντά στην περιοχή όπου υπάρχει σήμερα το μεγαλύτερο πρόβλημα τροφοδοσίας και θα μπορεί να διοχετεύεται αποτελεσματικότερα προς το υφιστάμενο δίκτυο. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να μειώσουμε τις μεγάλες αποστάσεις μεταφοράς νερού και τις απώλειες δικτύου, ενώ παράλληλα να αξιοποιήσουμε την ηλιακή ενέργεια που διαθέτει άφθονα η Λέρος. Θα μπορούσε επίσης να εξεταστεί η κατασκευή των μονάδων αφαλάτωσης με δυνατότητα σταδιακής επέκτασης, ώστε η παραγωγή να αυξάνεται ανάλογα με τις πραγματικές ανάγκες του νησιού, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες.

Η λύση αυτή δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπουμε το φράγμα, αντίθετα οι δύο λύσεις μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, δηλαδή το φράγμα αποτελεί την κύρια φυσική αποθήκευση νερού, ενώ οι αφαλατώσεις με ΑΠΕ λειτουργούν ως συμπληρωματική κι ελεγχόμενη πηγή, μειώνοντας σημαντικά το ενεργειακό κόστος παραγωγής αφαλατωμένου νερού. Με αυτό τον τρόπο η Λέρος θα μπορούσε να αποκτήσει ένα μικτό και πιο ανθεκτικό σύστημα ύδρευσης, το οποίο δεν θα εξαρτάτε αποκλειστικά ούτε από τις γεωτρήσεις, ούτε από τις αφαλατώσεις αλλά ούτε από τις καιρικές συνθήκες.

Το νερό είναι κοινωνικό αγαθό, αλλά για να παραμείνει κοινωνικό αγαθό πρέπει το σύστημα ύδρευση να είναι και οικονομικά βιώσιμο, πέρα από πρόχειρες και πρόσκαιρες λύσεις, αντιμετωπίζοντας το πρόβλημα κάθε καλοκαίρι ως έκτακτη κατάσταση.

Θα πρέπει να υπάρχει ένα τουλάχιστον δεκαετές σχέδιο ύδρευσης με συγκεκριμένους στόχους, χρονοδιάγραμμα και χρηματοδότηση.

  • Ως ενεργός πολίτης αισθάνομαι την υποχρέωση να καταθέσω τις απόψεις και τις σκέψεις μου στους συμπολίτες μου και στον Δήμο Λέρου. Το πρόβλημα της ύδρευσης είναι πολύ σοβαρό για να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά ή μόνο όταν φτάνει η θερινή περίοδος. Χρειάζεται σχέδιο, συνεργασία, διεκδίκηση χρηματοδοτήσεων και κυρίως κοινή αντίληψη ότι το νερό αφορά όλους μας. Η συζήτηση και η κατάθεση διαφορετικών απόψεων, δεν έχουν σκοπό την αντιπαράθεση. Έχουν σκοπό την αναζήτηση κι εξεύρεση λύσεων, διότι σε σοβαρά θέματα που αφορούν το μέλλον της Λέρου, πιστεύω ότι κάποια στιγμή πρέπει να συμφωνήσουμε όλοι μαζί, όσοι ασχολούνται ή ασχολήθηκαν με τα κοινά του τόπου, για να μπορούμε να ατενίζουμε το μέλλον με αισιοδοξία και να εξασφαλίσουμε στις επόμενες γενιές ένα νησί με επάρκεια νερού, βιώσιμη ανάπτυξη και καλύτερη ποιότητα ζωής.

Κοκκώνης  Νεκτάριος

Ενεργός πολίτης  Λέρου