Η «ανάποδη» πλώρη των νέων φρεγατών FDI HN τύπου «Κίμων» (Belharra) τραβά αμέσως την προσοχή και γεννά ερωτήματα σε όποιον την βλέπει. Δεν πρόκειται για σχεδιαστική ιδιορρυθμία ή αισθητική επιλογή, αλλά για μια συνειδητή ναυπηγική λύση με συγκεκριμένο επιχειρησιακό σκοπό. Η ανάστροφη πλώρη συνδέεται άμεσα με την απόδοση του πλοίου στη θάλασσα, την προστασία των οπλικών συστημάτων και τη λειτουργία του υπερσύγχρονου ραντάρ του.
Η συγκεκριμένη τεχνολογία είναι γνωστή διεθνώς ως inverted ή wave-piercing bow και χρησιμοποιείται σε σύγχρονες μονάδες επιφανείας που επιχειρούν σε απαιτητικές θαλάσσιες συνθήκες.
Σε αντίθεση με την κλασική πλώρη που ανεβαίνει πάνω στο κύμα, η ανάστροφη πλώρη το διαπερνά. Με αυτόν τον τρόπο μειώνονται σημαντικά οι κατακόρυφες ταλαντώσεις του πλοίου, το λεγόμενο pitching, ειδικά σε δύσκολες θαλάσσιες συνθήκες. Το αποτέλεσμα είναι μεγαλύτερη σταθερότητα, διατήρηση υψηλότερης ταχύτητας σε κακοκαιρία και πιο προβλέψιμη συμπεριφορά του σκάφους.
Οι αρχαίες ελληνικές τριήρεις διέθεταν πλώρη με έντονη κλίση προς τα εμπρός και χαμηλό προφίλ, με σκοπό όχι να «σκαρφαλώνουν» στο κύμα, αλλά να το διαπερνούν. Η πλώρη τους ήταν λεπτή, αιχμηρή και σχεδιασμένη ώστε να μειώνει την αντίσταση του νερού και να διατηρεί ταχύτητα και ευελιξία ακόμη και σε κυματισμό. Η επιλογή αυτή εξυπηρετούσε τη διατήρηση υψηλής ταχύτητας χωρίς απώλειες ενέργειας, τη σταθερότητα του πλοίου κατά τον εμβολισμό, και τη μείωση της αντίστασης σε ανοιχτή θάλασσα, στοιχείο κρίσιμο για επιχειρήσεις στο Αιγαίο.
Η ναυπηγική λογική που εφαρμόζεται στις φρεγάτες FDI με την ανάστροφη πλώρη, προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις της εποχής των αισθητήρων και των πυραύλων, δεν είναι ξένη προς την ελληνική ναυτική παράδοση. Αν και οι αρχαίες τριήρεις και το θωρηκτό «Γεώργιος Αβέρωφ» δεν διέθεταν ανάστροφη πλώρη με τη σύγχρονη έννοια, είχαν σχεδιαστεί με κοινή προτεραιότητα τη σταθερότητα και την προβλέψιμη συμπεριφορά σε κυματισμό. Στην περίπτωση του «Αβέρωφ», η συμβατική πλώρη τύπου clipper εξυπηρετούσε ακριβώς αυτή την ανάγκη, εξασφαλίζοντας σταθερότητα ως πλατφόρμα πυροβολικού. Η ίδια φιλοσοφία επιστρέφει σήμερα στις FDI, με διαφορετικά μέσα και τεχνολογία, αλλά με τον ίδιο επιχειρησιακό στόχο.
Η επιλογή αυτή έχει και τίμημα, καθώς η πλώρη βρέχεται συχνότερα και απαιτεί αυξημένη στεγανότητα και αποστράγγιση. Ωστόσο στις FDI η σχεδίαση του σκάφους, η κατανομή βάρους και τα συστήματα ευστάθειας έχουν υπολογιστεί εξαρχής για αυτόν τον τύπο πλώρης.
Η σημασία της ανάστροφης πλώρης συνδέεται άμεσα με τον πυρήνα της φιλοσοφίας των FDI, που είναι η λειτουργία τους ως σταθερές πλατφόρμες αισθητήρων.
Σε ακραίο κυματισμό, η ανάστροφη πλώρη προσφέρει πιο γραμμική και ομαλή απόκριση στα κύματα, μειώνοντας τις απότομες κινήσεις και δίνοντας μια αίσθηση “μαλακότερης” συμπεριφοράς στο πλήρωμα. Η συμβατική πλώρη βασίζεται περισσότερο στη γεωμετρία της για στιγμιαία άνωση, κάτι που μπορεί να προκαλεί σκληρές προσκρούσεις και μεγαλύτερη “ταλαιπωρία” για το πλήρωμα.
Επιπλέον, η σχεδίαση και η ναυπήγηση ανάποδης πλώρης απαιτεί υψηλή ακρίβεια στον υπολογισμό βάρους και ισορροπίας. Αν ο σχεδιασμός δεν είναι ολοκληρωμένος, τα μειονεκτήματα μπορεί να υπερκαλύψουν τα πλεονεκτήματα. Δεν είναι λύση που «κουμπώνει» εύκολα σε κάθε τύπο πλοίου.
Πχ, σε εμπορικά ή πλοία χαμηλής ταχύτητας, τα οφέλη της ανάστροφης πλώρης δεν δικαιολογούν την πολυπλοκότητα και το μεγάλο κόστος. Γι’ αυτό και η χρήση της παραμένει γενικά περιορισμένη.
Η σχεδίαση του πλοίου γύρω από το ραντάρ SeaFire
Οι φρεγάτες FDI (Belharra) έχουν σχεδιαστεί εξαρχής γύρω από το SeaFire 500, ένα υπερσύγχρονο, πλήρως ψηφιακό ραντάρ AESA με τέσσερις σταθερές κεραίες που προσφέρουν συνεχή κάλυψη 360 μοιρών.
Σε αντίθεση με τα περιστρεφόμενα ραντάρ προηγούμενων γενιών, το SeaFire δεν «διορθώνει» μηχανικά τις κινήσεις του πλοίου. Κάθε ταλάντωση επηρεάζει άμεσα την ποιότητα της εικόνας. Για τον λόγο αυτό, η μείωση του pitching μέσω της ανάποδης πλώρης είναι κρίσιμη.
Η σταθερότερη πλατφόρμα επιτρέπει:
καλύτερη ανίχνευση χαμηλά ιπτάμενων στόχων
μειωμένο clutter από την επιφάνεια της θάλασσας
- πιο αξιόπιστη ιχνηλάτηση πολλαπλών απειλών ταυτόχρονα
Επιπλέον, η γεωμετρία της πλώρης και του υπερκαταστρώματος μειώνει το ίχνος ραντάρ του πλοίου, περιορίζοντας τις ανεπιθύμητες ανακλάσεις και προσφέροντας πιο «καθαρό» περιβάλλον λειτουργίας για τους αισθητήρες.
Με άλλα λόγια, η ανάστροφη πλώρη είναι μέρος ενός συνολικού σχεδιασμού που εξυπηρετεί την αεράμυνα, τη σταθερότητα και την αποτελεσματικότητα ραντάρ / αισθητήρων. Σε αυτό το πλαίσιο, οι FDI συγκαταλέγονται δικαίως στις πιο προηγμένες μονάδες επιφανείας παγκοσμίως, ιδιαίτερα για τις επιχειρησιακές ανάγκες του Πολεμικού Ναυτικού στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Αεράμυνα περιοχής σε μέγεθος φρεγάτας
Οι FDI HN (Belharra) είναι σχεδιασμένες για αεράμυνα περιοχής, ρόλος που μέχρι πρόσφατα ανήκε κυρίως σε βαριά – μεγάλα αντιτορπιλικά, με πλήρωμα άνω των 200 ατόμων.
Ο συνδυασμός SeaFire και πυραύλων Aster 30 επιτρέπει:
- εμπλοκή στόχων σε μεγάλες αποστάσεις
- ταυτόχρονη καθοδήγηση πολλών πυραύλων
- λειτουργία ως κόμβος αεράμυνας για ολόκληρο σχηματισμό
Το πλοίο δεν χρειάζεται να «βλέπει» πάντα τον στόχο για να βάλλει. Μπορεί να λαμβάνει δεδομένα από άλλες μονάδες και να λειτουργεί δικτυοκεντρικά, κάτι που το φέρνει πιο κοντά στη φιλοσοφία μεγάλων αντιτορπιλικών.
Πώς συγκρίνονται με άλλα κορυφαία πλοία
Σε παγκόσμιο επίπεδο, λίγες μονάδες επιφανείας έχουν σχεδιαστεί γύρω από ραντάρ νέας γενιάς με σταθερές κεραίες AESA και συνεχή κάλυψη 360 μοιρών. Εκεί ακριβώς “κουμπώνει” η FDI και γι’ αυτό η σύγκριση που έχει νόημα δεν είναι μόνο το μέγεθος ή ο αριθμός εκτοξευτήρων/κελιών/πυραύλων, αλλά το είδος του ραντάρ, ο τρόπος σάρωσης, η συχνότητα λειτουργίας και το αν το σύστημα είναι προσανατολισμένο σε αεράμυνα περιοχής, σε αντιβαλλιστική άμυνα ή σε άλλους ρόλους.
- Η FDI HN κλάσης «Κίμων» έχει μήκος περίπου 122 μέτρα, εκτόπισμα περί τους 4.500 τόνους και πλήρωμα περίπου 125 ατόμων. Πρόκειται δηλαδή για μια μικρού μεγέθους μονάδα επιφανείας. Το κρίσιμο στοιχείο είναι το ραντάρ SeaFire 500, ένα πλήρως ψηφιακό ραντάρ AESA με τέσσερα σταθερά πάνελ, που προσφέρει συνεχή κάλυψη 360 μοιρών και λειτουργεί ως ταυτόχρονα ραντάρ επιτήρησης και ελέγχου πυρός. Η εταιρεία Thales παρουσιάζει το SeaFire ως fully digital AESA fixed-panel σύστημα για επιτήρηση και fire control σε συνθήκες υψηλής απειλής. Σε τεχνικό φυλλάδιο του SeaFire 500 αναφέρονται ενδεικτικά τιμές κάλυψης αεροπορικής επιτήρησης “έως 500 km+” και επιτήρησης επιφανείας “80 km+”, ως προδιαγραφές συστήματος, με την κλασική υποσημείωση ότι τέτοιες μέγιστες επιδόσεις εξαρτώνται από το προφίλ του στόχου και τις συνθήκες. Ο οπλισμός της FDI περιλαμβάνει 32 κάθετους εκτοξευτές A50, που συνδέονται επιχειρησιακά με την αεράμυνα περιοχής μέσω πυραύλων Aster 30.
- Τα βρετανικά Type 45 Daring class μπαίνουν στη σύγκριση ως “παραδοσιακό” (και δοκιμασμένο) σημείο αναφοράς για καθαρή αεράμυνα περιοχής. Έχουν μήκος περίπου 152 μέτρα, εκτόπισμα περίπου 8.500 τόνους και πλήρωμα γύρω στα 190 άτομα. Το ραντάρ τους, το SAMPSON, είναι επίσης AESA, αλλά δεν είναι σταθερό τετραπλής όψης. Πρόκειται για περιστρεφόμενο σύστημα με δύο αντικριστές κεραίες, με υψηλό ρυθμό περιστροφής που δίνει πολύ γρήγορη ανανέωση της εικόνας, αλλά όχι “συνεχή/μόνιμη” παρατήρηση από τέσσερις σταθερές όψεις όπως στο SeaFire. Ο οπλισμός των Type 45 συνδέεται με την αεράμυνα μέσω 48 Aster. Η ουσία της σύγκρισης είναι ότι και τα δύο στοχεύουν στην αεράμυνα, αλλά η FDI το κάνει με ραντάρ σταθερής αρχιτεκτονικής 360° σε πολύ μικρότερο εκτόπισμα, ενώ το Type 45 βασίζεται σε περιστρεφόμενο AESA σε πολύ μεγαλύτερο πλοίο, με ιδιαίτερα αυξημένο κόστος.
- Τα αμερικανικά Arleigh Burke Flight III αποτελούν το “πολύ άνω όριο” της σύγκρισης (για να το πούμε ευγενικά), στην πλευρά των αισθητήρων στόλου. Έχουν μήκος περίπου 156 μέτρα, εκτόπισμα περίπου 9.800 τόνους και πλήρωμα που ξεπερνά τα 300 άτομα. Το ραντάρ AN/SPY-6(V)1 είναι AESA S-band με τέσσερις σταθερές όψεις, και αποτελεί τον πυρήνα Integrated Air and Missile Defense, δηλαδή αεράμυνας και αντιβαλλιστικής άμυνας σε επίπεδο στόλου. Σε δημόσιες τεχνικές περιγραφές αναφέρεται και η συχνά-αναπαραγόμενη βελτίωση ευαισθησίας της τάξης των 15 dB έναντι του SPY-1 ως μέτρο “κλίμακας” (δεν δίνουν εμβέλειες ως km), που εξηγεί όμως γιατί το SPY-6 είναι ραντάρ στρατηγικού βάθους. Ο συνδυασμός του SPY-6 με το σύστημα Aegis και τους 96 κάθετους εκτοξευτές Mk41 καθιστά τα Burke Flight III ασύγκριτα σε απόλυτη ισχύ πυρός. Ωστόσο, πρόκειται για πλοία τελείως διαφορετικής κλίμακας, κόστους και στρατηγικού ρόλου από μια φρεγάτα όπως η FDI, γεγονός που καθιστά τη σύγκριση ουσιαστική μόνο σε επίπεδο φιλοσοφίας αισθητήρων και όχι μεγέθους ή αποστολής..
- Τα κινεζικά Type 055 Renhai εντάσσονται στην κατηγορία των βαρέων μονάδων αεράμυνας και κρούσης στόλου και αποτελούν τη μεγαλύτερη κλάση πολεμικών πλοίων που έχει ναυπηγήσει η Κίνα μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Έχουν μήκος περίπου 180 μέτρα, εκτόπισμα που εκτιμάται μεταξύ 12.000 και 13.000 τόνων και πλήρωμα άνω των 300 ατόμων. Σύμφωνα με ανοικτές πηγές (οι κινέζοι δεν έχουν δώσει δημόσια προδιαγραφές), φέρουν ραντάρ AESA πολλαπλών πάνελ, με διαμόρφωση που συχνά περιγράφεται ως dual-band, συνδυάζοντας ευρεία επιτήρηση και πιο ακριβή ιχνηλάτηση στόχων. Ο οπλισμός τους περιλαμβάνει 112 κάθετους εκτοξευτές, γεγονός που τα καθιστά ικανά να φέρουν μεγάλο όγκο αντιαεροπορικών, ανθυποβρυχιακών και πυραύλων κρούσης. Παρά τις εντυπωσιακές διαστάσεις και δυνατότητες, η περιορισμένη διαφάνεια των διαθέσιμων στοιχείων δεν επιτρέπει ασφαλή σύγκριση επιδόσεων ραντάρ με δυτικά συστήματα όπως το SPY-6 ή το SeaFire. Σε κάθε περίπτωση, το Type 055 ανήκει σε τελείως διαφορετική κατηγορία μεγέθους και ρόλου από τις FDI, λειτουργώντας ως βαριά μονάδα στόλου και όχι ως φρεγάτα αεράμυνας περιοχής.
- Οι FREMM (Γαλλίας και Ιταλίας) μπαίνουν ως παράδειγμα κορυφαίας φρεγάτας γενικών καθηκόντων της προηγούμενης γενιάς. Έχουν μήκος περίπου 142 μέτρα, εκτόπισμα γύρω στους 6.700 τόνους και πλήρωμα περίπου 145 ατόμων. Στο σκέλος των αισθητήρων, συναντά κανείς ραντάρ όπως το Herakles (γαλλικές FREMM) ή το Kronos (ιταλικές διαμορφώσεις), δηλαδή συστήματα ιδιαίτερα ικανά, αλλά διαφορετικής φιλοσοφίας από ένα πλήρως ψηφιακό fixed-panel AESA 360° που “κάνει τα πάντα” ως κύριος αισθητήρας πλοίου. Η διαφορά που έχει σημασία στη “σύγκριση” είναι ότι η FDI έχει σχεδιαστεί γύρω από σταθερό AESA ως κεντρικό πυρήνα αεράμυνας περιοχής, ενώ η FREMM ως πλατφόρμα ισορροπίας ρόλων με ραντάρ άλλης γενιάς ως κύριο αισθητήρα. (Τα VLS στις FREMM ποικίλλουν ανά έκδοση και διαμόρφωση, συνήθως στην περιοχή 16–32, στοιχείο που αντανακλά ακριβώς αυτή τη φιλοσοφία “γενικών καθηκόντων”.)
- Τα Type 26 του Ηνωμένου Βασιλείου (οι νέες φρεγάτες City-class του Βασιλικού Ναυτικού) μπαίνουν για να ξεκαθαρίσουν ότι η “κορυφή” δεν είναι μία και μοναδική, αλλά εξαρτάται από την αποστολή. Πρόκειται για πλοία με μήκος περίπου 149 μέτρα, εκτόπισμα περίπου 8.000 τόνους και πλήρωμα περίπου 157 ατόμων, με κύριο προσανατολισμό τον ανθυποβρυχιακό πόλεμο (σε… σοβαρό επίπεδο). Στο κομμάτι του ραντάρ, η γνωστή δημόσια αναφορά είναι το Artisan 997 ως κύριος αισθητήρας επιτήρησης, επαρκής για τον ρόλο του πλοίου, αλλά όχι σχεδιασμένος να είναι ο “βαρύς” αισθητήρας αεράμυνας περιοχής τύπου SeaFire ή SPY-6. Το ουσιαστικό συμπέρασμα της “σύγκρισης” εδώ είναι ότι, όσο προηγμένο και αν είναι ένα πλοίο (όπως το συγκεκριμένο), αν το ραντάρ και το σύστημα εμπλοκής δεν είναι χτισμένα για αεράμυνα περιοχής, δεν συγκρίνεται στον ίδιο άξονα με μια FDI.
Συνολικά, η σύγκριση στο επίπεδο ραντάρ δείχνει μια καθαρή εικόνα:. Η FDI με SeaFire βρίσκεται στην κορυφή της κατηγορίας “φρεγάτα με σταθερό AESA 360° και αεράμυνα περιοχής”. Τα Type 45 δείχνουν το ισχυρό μοντέλο αεράμυνας με περιστρεφόμενο AESA σε μεγαλύτερη όμως πλατφόρμα. Τα Burke Flight III είναι το μέτρο σύγκρισης για κάθε σοβαρή μονάδα επιφανείας, με το πρότυπο ραντάρ στόλου με SPY-6 και αντιβαλλιστικό προσανατολισμό. Τα Type 055 είναι βαριά dual-band μονάδα στόλου. Οι FREMM και Type 26 είναι εξαιρετικά πλοία, αλλά τοποθετούνται σε διαφορετικό “άξονα” ραντάρ/αποστολής σε σχέση με τη FDI.
Το γεγονός και μόνο ότι οι φρεγάτες FDI «Κίμων» συγκρίνονται σε επίπεδο τεχνολογίας ραντάρ/αισθητήρων με τέτοια πλοία (μεγαθήρια), όπως τα παραπάνω, λέει από μόνο του πολλά.
Οι «Κίμων» ίσως να μην είναι οι μεγαλύτερες φρεγάτες στον κόσμο, ούτε οι πιο βαριά οπλισμένες. Είναι όμως από τις πιο σύγχρονες σε φιλοσοφία, καθώς αντιμετωπίζουν το πλοίο ως ενιαίο σύστημα αισθητήρων, όπλων και πλατφόρμας σε επίπεδο ναυπηγικής.
