Η διαχείριση του νερού δεν μπορεί να βασίζεται σε φωτογραφίες, εγκαίνια και πρόχειρες λύσεις, αλλά σε σχέδιο, δεδομένα και βιωσιμότητα.
Ένα επιτελικό κράτος, όπως τουλάχιστον το αντιλαμβανόμαστε, θα έπρεπε να λειτουργεί με πρόληψη, σχέδιο και δεδομένα. Ιδίως σε ζητήματα τόσο κρίσιμα όσο το νερό, θα έπρεπε να προλαβαίνει τις κρίσεις και όχι να τρέχει πίσω από αυτές.
Κι όμως, τα τελευταία χρόνια βλέπουμε το αντίθετο. Περιοχές που αντιμετωπίζουν χρόνια και γνωστά προβλήματα ύδρευσης αντιμετωπίζονται ξανά και ξανά ως περιπτώσεις «έκτακτης ανάγκης». Η λειψυδρία παρουσιάζεται σαν κάτι αιφνίδιο, ενώ στην πραγματικότητα είναι ένα πρόβλημα προβλέψιμο, μετρήσιμο και διαχρονικό.
Και εδώ γεννιέται το βασικό ερώτημα: πώς μπορεί ένα κράτος να αιφνιδιάζεται από προβλήματα που γνωρίζει εδώ και χρόνια;
Η έννοια της έκτακτης ανάγκης έχει νόημα όταν συμβαίνει κάτι απρόβλεπτο. Όχι όταν μιλάμε για υποδομές που γερνάνε, για δίκτυα που χάνουν νερό, για ανάγκες που αυξάνονται κάθε καλοκαίρι με τον ίδιο ακριβώς τρόπο.
Όταν χρόνια προβλήματα αντιμετωπίζονται με έκτακτα εργαλεία, στην ουσία παραδεχόμαστε ότι δεν υπήρξε σχεδιασμός. Και αντί να χτίζουμε σταθερές λύσεις, επιλέγουμε γρήγορες απαντήσεις. Αυτό όμως δεν είναι στρατηγική. Είναι απλώς μετάθεση του προβλήματος στο μέλλον.
Αντί η πολιτεία να ξεκινά από τα βασικά, πόσο νερό χρειαζόμαστε, πόσο νερό έχουμε, πόσο νερό χάνεται και πόσο νερό καταναλώνεται, συχνά ξεκινά από το τέλος. Από το ποια λύση μπορεί να υλοποιηθεί πιο γρήγορα. Έτσι, η συζήτηση δεν γίνεται με βάση τις πραγματικές ανάγκες, αλλά με βάση τη διαθεσιμότητα έργων και χρηματοδοτήσεων.
Σε αυτό το σημείο υπάρχει ένα κρίσιμο κενό: η καταγραφή των πραγματικών υδρευτικών αναγκών. Άλλες ανάγκες έχει μια περιοχή με μόνιμο πληθυσμό και εντελώς διαφορετικές ανάγκες έχει μια τουριστική περιοχή, όπου ο πληθυσμός αυξάνεται κατακόρυφα την περίοδο αιχμής.
Δεν μπορείς να σχεδιάζεις χωρίς να ξέρεις για ποιον και για πόσους σχεδιάζεις.
Ας το πούμε απλά. Αν ένα σύστημα ύδρευσης χάνει μεγάλο μέρος του νερού του από διαρροές, αν δεν έχει επαρκείς ή στεγανές δεξαμενές και αν δεν γνωρίζει με ακρίβεια τις ανάγκες του, τότε όση παραγωγή νερού κι αν προσθέσεις, το πρόβλημα δεν λύνεται. Απλώς παράγεται περισσότερο νερό για να χαθεί περισσότερο.
Πρώτα φτιάχνεις το σύστημα και μετά το ενισχύεις.
Οποιαδήποτε άλλη σειρά είναι λάθος.
Η εγκατάσταση μιας μονάδας παραγωγής νερού είναι εύκολη πολιτικά. Φαίνεται, εγκαινιάζεται, δίνει την αίσθηση ότι «κάτι έγινε». Όμως ας είμαστε ειλικρινείς: ο κόσμος έχει κουραστεί από φωτογραφίες.
Δεν είναι ζητούμενο για την κοινωνία να δει άλλη μία φωτογραφία με πολιτικούς παράγοντες μπροστά σε μια εγκατάσταση. Αυτό δεν λύνει το πρόβλημα, δεν γεμίζει τις δεξαμενές και δεν μειώνει τους λογαριασμούς.
Το ζητούμενο δεν είναι η εικόνα. Το ζητούμενο είναι η ουσία.
Μια λύση δεν κρίνεται την ημέρα των εγκαινίων. Κρίνεται στον χρόνο. Όταν δεν υπάρχουν κάμερες και δελτία τύπου. Κρίνεται από το αν λειτουργεί καθημερινά και από το αν δεν υπονομεύει τη βιωσιμότητα των υπηρεσιών ύδρευσης.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, όποια λύση κι αν επιλεγεί, θα την πληρώσει ο πολίτης. Όχι θεωρητικά, αλλά πρακτικά, στον λογαριασμό του.
Οι υπηρεσίες ύδρευσης των Δήμων είναι ανταποδοτικές. Για να σταθούν όρθιες χρειάζονται λύσεις που να μπορούν να λειτουργούν και να αντέχουν. Αν μια επιλογή έχει μεγάλο κόστος λειτουργίας και εξαρτάται από ακριβή ενέργεια, τότε δεν είναι βιώσιμη λύση.
Το ζήτημα της διαχείρισης του νερού αγγίζει περισσότερους από έναν θεσμικούς φορείς, κάτι απολύτως λογικό. Το πρόβλημα όμως δεν είναι η προσπάθεια των επιμέρους δομών.
Το πρόβλημα είναι η απουσία ενιαίας, συνεκτικής και διαφανούς εθνικής στρατηγικής για το νερό.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι δημοτικές υπηρεσίες ύδρευσης εμφανίζονται συχνά ως μη βιώσιμες. Όχι λόγω ανικανότητας, αλλά λόγω έλλειψης σταθερών κανόνων και κεντρικού σχεδιασμού.
Αν το νερό αντιμετωπίζεται ως δημόσιο αγαθό, τότε χρειάζεται και δημόσιο, ανεξάρτητο και διαφανή έλεγχο. Μια ανεξάρτητη αρχή μπορεί να αξιολογεί επενδύσεις και να διασφαλίζει ότι ο δημόσιος χαρακτήρας του νερού προστατεύεται στην πράξη.
Πριν από οποιαδήποτε μεγάλη επένδυση, πρέπει να είναι ξεκάθαρα:
Α) το πραγματικό υδατικό ισοζύγιο κάθε περιοχής
Β) οι συνολικές υδρευτικές ανάγκες, μαζί με την περίοδο αιχμής
Γ) η κατάσταση των δικτύων και των βασικών υποδομών
Δ) το πραγματικό κόστος λειτουργίας στον χρόνο
Χωρίς αυτά, καμία λύση δεν μπορεί να θεωρηθεί σοβαρή.
Το νερό δεν χρειάζεται έργα βιτρίνας. Το νερό είναι καθημερινή ανάγκη.
Η κοινωνία δεν ζητά άλλα εγκαίνια. Ζητά να δουλεύουν τα συστήματα.
Λιγότερη εικόνα. Περισσότερη ουσία.
π. Δήμαρχος Πάτμου (2019-2023)
